Bókmennta- og listfræðastofnun Háskóla Íslands

Bókmennta- og listfræðastofnun er vettvangur rannsókna og útgáfu á sviði íslenskra bókmennta, almennrar bókmenntafræði, kvikmyndafræði, listfræði og menningarfræði. Hér fyrir neðan eru nýjustu útgáfur stofnunarinnar.

Hef ég verið hér áður?

Steinunn Sigurðardóttir er einn eftirtektarverðasti rithöfundur þjóðarinnar, en hún hefur um árabil sent frá sér ljóðabækur og skáldsögur, auk leikverka fyrir útvarp og sjónvarp. Í þessari mikilvægu bók um skáldlist Steinunnar er athyglinni beint að ýmsum áleitnustu viðfangsefnunum í verkum hennar. Fjallað er um togstreituna í sambandi kynjana eins og hún brýst fram í tortímandi ástarsamböndum, dregin eru upp viðkvæm en um leið ógnvænleg tengsl manns og náttúru og kvenlegum reynsluheimi lýst, en hann gefur verkunum oft og tíðum aukna íróníska vídd. Skáldskapur Steinunnar er ekki aðeins kannaður í ljósi ráðandi menningarstrauma heldur er jafnframt horft til tilfinningabókmennta átjándu aldar og tregaljóðahefðar, ekki síður en ástar- og vegafrásagna.

Í hverri bók er mannsandi

Bókin Í hverri bók er mannsandi eftir Guðrúnu Ingólfsdóttur fjallar um handrit með fjölþættu efni, handritasyrpur. Þau eru frá 18. öld og segja má að einn hugur öðrum fremur móti hvert handrit. Litið er á skrifarana eða hönnuðina, þrjá karla og eina konu, sem höfunda syrpnanna - ytra útlits (t.d. skreytinga), niðurskipanar texta og efnisvals. Hingað til hefur verið litið á slíkar syrpur sem skipulagslausan samtíning en hér eru leidd rök að því að bygging syrpnanna sé markviss og sýnt hvernig þær vitna um hugarheim skapara sinna og stöðu þeirra í heiminum rétt eins og önnur höfundaverk. Ein helsta niðurstaða verksins er sú að þekkingarleit kvenna og alþýðukarla hafi verið skipulegri en talið hefur verið. 

Sæborgin

Út er komin bókin Sæborgin: Stefnumót líkama og tækni í ævintýri og veruleika. Í henni fjallar höfundurinn, Úlfhildur Dagsdóttir bókmenntafræðingur, um sæborgir (svo sem gervimenni, vélmenni, klóna) í bókmenntum og myndmáli. Jafnframt er gefið yfirlit yfir erlenda umræðu um líftækni og sæborgir og sérstök áhersla lögð á tengsl hennar við bókmenntir og afþreyingarmenningu. Líftækni er skoðuð í ljósi bókmennta og kannað hvernig orðræða skáldskapar mótar hugmyndir okkar um líftækni. Sæborgin er aðgengilegt fræðirit sem er meðal annars ætlað að kynna erlenda umræðu um líftækni fyrir íslenskum lesendum.

Að skilja undraljós
Að skilja undraljós er safn sextán greina um Þórberg Þórðarson, verk hans og hugðarefni. Greinarnar eiga flestar rætur í fyrirlestrum frá árinu 2008 þegar þess var minnst, bæði í Háskóla Íslands og á Þórbergssetri í Suðursveit, að 120 ár voru liðin frá fæðingu Þórbergs.

Þórbergi Þórðarsyni var fátt óviðkomandi og í þessu safni er horft á hann frá ýmsum sjónarhornum. Meðal efnis eru ættir hans og frændgarður, skipti hans við útgerðarmann og prest, esperantóáhugi og tengsl við erlendar framúrstefnuhreyfingar.

Rúnir - Greinasafn um skáldskap og fræðastörf Álfrúnar Gunnlaugsdóttur

Álfrún Gunnlaugsdóttir rithöfundur og prófessor í almennri bókmenntafræði við Háskóla Íslands er einn merkasti fulltrúi módernismans í íslenskri skáldsagnagerð, en eftir hana liggja smásagnasafnið Af manna völdum, og skáldsögurnar Þel, Hringsól, Hvatt að rúnum, Yfir Ebrofljótið og Rán. Í greinasafninu Rúnum birta tíu bókmenntafræðingar rannsóknir sínar á skáldskap og fræðistörfum þessa mikilvæga samtímahöfundar.

Sagan af Árna yngra ljúfling

Sagan af Árna yngra ljúfling er ein fyrsta íslenska skáldsagan í nútímaskilningi. Hún hefur ekki áður verið gefin út eftir eiginhandarriti sem höfundurinn, Jón sýslumaður Espólín (1769–1836), ritaði á síðustu æviárum sínum.

Í sögunni segir frá flakkaranum Árna sem ferðast um landið, hlýðir á tal manna og skrifar upp. Sagan hefst í Vopnafirði og endar í miðju kafi á Akureyri. Lýst er sérkennum héraða og skoðunum manna á öllu milli himins og jarðar.

The Ethics of Empire in the Saga of Alexander the Great
Í The Ethics of Empire er Alexanders saga, sem Brandur Jónsson ábóti og síðar Hólabiskup þýddi, borin saman við frumtextann, kvæðið Alexandreis eftir Galterus. Í bókinni er sjónum beint að áherslum og aðlögunum þýðandans, einkum í þeim köflum sem fjalla um völd og yfirráð yfir þjóðum. Þetta er áhugavert í ljósi þess að Brandur Jónsson var í Noregi 1262–1263 þegar Íslendingar gengu Noregskonungi á hönd og hefur líklega þýtt söguna þá. 

Illa fenginn mjöður: Lesið í miðaldatexta
Illa fenginn mjöður er handbók um rannsóknir á miðaldabókmenntum handa háskólanemum og öðrum áhugamönnum um íslensk fræði. Meginmarkmið bókarinnar er að kynna aðferðir við textalestur miðaldabókmennta með dæmum af ýmsu tagi þar sem megináherslan er á greiningu textans, bæði fagurfræðilega og sögulega. Um leið og vakin athygli á ýmsum sérstækum vandamálum við rannsóknir á miðaldabókmenntum, t.d. varðandi varðveislu og menningarsögu.  

Óþarfar unnustur: og aðrar greinar um íslenskar bókmenntir
Óþarfar unnustur: og aðrar greinar um íslenskar bókmenntir Í tilefni af sjötugsafmæli Helgu Kress er hér safnað saman greinum hennar frá síðustu 10 árum eða svo. Helga er mikilvirkur fræðimaður sem skrifar um fjölbreytt efni eins og safnið ber vitni um. Verkið skiptist í þrjá hluta ásamt viðauka, í fyrsta hlutanum eru greinar um miðaldabókmenntir, þá er kafli um kvennabókmenntir og síðasti hlutinn er safn af greinum um verk Halldórs Laxness. Í viðauka má finna grein um ritun ævisögu Halldórs Laxness. Þá er ítarleg ritaskrá í bókinni.